Nieuw oorlogsmonument WOII onthuld bij Oudemanhuispoort
Een nieuw namenmonument in de binnentuin van de Oudemanhuispoort herdenkt de UvA-slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Woensdag werd het gedenkteken onthuld door collegevoorzitter Vinod Subramaniam. Daarnaast draait de UvA de ontslagen terug van medewerkers die op last van de Duitse bezetter waren ontslagen.
‘Dit monument gaat over meer dan namen. Achter elke naam schuilt een leven. Een gezicht. Mensen die hier aan de UvA rondliepen, hier colleges gaven of volgden, vriendschappen sloten, verliefd werden en plannen maakten voor de toekomst – een toekomst die hen werd afgenomen.’ Zo introduceerde collegevoorzitter Vinod Subramaniam woensdag het nieuwe gedenkteken voor de Tweede Wereldoorlog dat in de binnentuin van de Oudemanhuispoort is geplaatst, bij een speciale bijeenkomst in het Chirurgisch Theater in de Universiteitsbibliotheek (UB).
Op het monument staan in totaal 282 namen: afkomstig van 254 UvA-studenten en 28 medewerkers van de universiteit die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn gestorven. De meesten van hen zijn vermoord omdat zij Joods waren of actief waren in het verzet. Anderen kwamen om het leven door bombardementen, ziekte, uitputting of zelfmoord.
Studenteninitiatief
De komst van het namenmonument volgt op een initiatief van UvA-studenten en -medewerkers uit 2022. De bestaande herinneringsplaquette, gemonteerd aan een van de pilaren in de centrale hal van de Oudemanhuispoort, was volgens initiatiefnemer Navid Nail ‘te mager om recht te doen aan de honderden UvA-slachtoffers van het naziregime’. Die gedenkplaat eerde bovendien alleen UvA’ers ‘gevallen in de strijd voor het vaderland’. De universiteit gaf uiteindelijk aan het voorstel een ‘goed idee’ te vinden en te gaan onderzoeken hoe een nieuw monument vorm zou kunnen krijgen.
Uiteindelijk is de universiteit – in samenwerking met ontwerpbureau Thonik – uitgekomen op een cirkelvormig ontwerp waarin de namen van alle bekende UvA-slachtoffers gegraveerd staan. Volgens het creatief bureau is het een ‘extreem dunne’ sculptuur. Vanuit een hoek worden de namen en tekst zichtbaar, ‘waardoor elke naam de ruimte en het respect krijgt die hij verdient.’
Ontslagen teruggedraaid
Tijdens de presentatie van het nieuwe monument maakte Subramaniam ook bekend dat de ontslagen van medewerkers die op last van de Duitse bezetter waren ontslagen formeel teruggedraaid worden. Gedurende de Duitse bezetting van Nederland eisten de nazi’s dat ambtenaren – waaronder universiteitsmedewerkers – een zogenaamde ‘ariërverklaring’ ondertekenden, om te bevestigen dat ze niet Joods waren. Daaropvolgend werden alle Joodse medewerkers ontslagen.
In de loop van de oorlog moesten ook diverse andere UvA-hoogleraren en -lectoren vertrekken, op politieke gronden. Het bestuur koos er destijds voor zich niet te verzetten, om zo de UvA open te kunnen houden. Zowel de ontslagen van Joodse medewerkers als van medewerkers die hun baan verloren als straf voor verzetsactiviteiten worden officieel teruggedraaid. Voor hoogleraren, lectoren en privaatdocenten past de UvA de ontslaggegevens bovendien aan in het Album Academicum.
Excuses
Subramaniam bood daarbij ook excuses aan voor het feit dat de universiteit nu pas besloten heeft tot terugdraaiing van de ontslagen: ‘Dit besluit had nooit zo lang op zich mogen laten wachten. Namens de Universiteit van Amsterdam bied ik mijn excuses aan iedereen die dit onrecht heeft ondergaan, en aan hun nabestaanden.’
De collegevoorzitter wil het verleden blijven herinneren en lessen trekken uit de besluiten van toen: ‘Woorden brengen niemand terug. Een besluit dat we vandaag nemen, maakt niet ongedaan wat mensen toen is aangedaan. Maar namen kunnen wel worden teruggebracht naar de plek waar ze thuishoren. Onrecht kan worden erkend. En wat te lang onbesproken is gebleven, kan alsnog worden rechtgezet.’
