Wat betekent de monsterzege van AfD voor Duitse universiteiten?
De verkiezingsoverwinning van de AfD in Saksen-Anhalt afgelopen zondag heeft mogelijk ook gevolgen voor de twee universiteiten in de deelstaat. De extreemrechtse partij wil de universiteiten ideologisch hervormen op een manier die hun academische vrijheid in het geding kan brengen. Folia sprak met Wiebke Pittlik van het Duitsland Instituut.
Een leerstoel voor demografie en een instituut voor islamkritiek? En een subsidiestop voor alle gender- en postkoloniale studies? Als Alternative für Deutschland al zijn plannen door kan voeren zou dat zomaar een realiteit kunnen worden voor de twee universiteiten van Saksen-Anhalt, Halle en Magdeburg. Na de verkiezingsoverwinning van afgelopen zondag is ideologische beïnvloeding vanuit de nieuwe regering in elk geval een scenario geworden waar rekening mee moet worden gehouden, stelt Wiebke Pittlik, verbonden aan het Duitsland Instituut en hoofdredacteur van Duitslandweb.
Het verkiezingsprogramma van de AfD bevatte vergaande plannen voor het hoger onderwijs, die vooral neerkomen op een extreemrechtse heroriëntatie. Pittlik: ‘Een van de belangrijkste fractieleden van de AfD in het parlement van Saksen-Anhalt, Hans-Thomas Tillschneider, is zelf islamonderzoeker. Hij wil een instituut voor kritisch islamonderzoek oprichten en daar een leerstoel bij scheppen. Daarnaast wil hij een leerstoel voor demografie, die gaat onderzoeken hoe je kunt zorgen dat er in Duitsland meer kinderen geboren worden, Duitse kinderen.’
Grondwet
Het is nog niet gezegd dat Tillschneider, een logische optie als deelstaatminister van Onderwijs, in een eventuele AfD-regering die plannen klakkeloos zou kunnen invoeren. ‘De AfD moet zich natuurlijk wel aan de grondwet houden en er is ook een grondwettelijk hof op deelstaatniveau,’ legt Pittlik uit. ‘Elke burger die zich in zijn grondrechten aangetast voelt, kan daar naartoe.’
Wel zijn de deelstaten belangrijke spelers in de financiering van wetenschap en onderwijs. Een AfD-regering zou volgens Pittlik dus vakgebieden die de partij niet zint, kunnen proberen weg te bezuinigen: ‘Alles wat met genderstudies en diversity te maken heeft, zou dan gewoon geen geld meer krijgen. Allerlei programma's die er zijn om diversiteit of bijvoorbeeld internationale uitwisseling te stimuleren, zouden ze dan kunnen stopzetten.’
Weltoffen
Dat Tillschneider en zijn collega’s zoveel zetels hebben weten te veroveren, baart verschillende onderwijsinstellingen zorgen. Zo heeft de Deutscher Akademischer Austauschdienst, een organisatie die verantwoordelijk is voor de internationalisering van onderwijs in Duitsland, opgeroepen tot de bescherming van academische vrijheid en de autonomie van het hoger onderwijs. ‘En ook om weltoffen te blijven’, voegt Pittlik toe, ‘kosmopolitisch’. Saksen-Anhalt heeft volgens haar juist internationale academici nodig, maar die zouden op een AfD-universiteit niet welkom zijn. ‘En dat terwijl Saksen-Anhalt een krimpregio is. Ze hebben internationals nodig om de universiteit draaiende te houden. Er staat dus een hoop op het spel.’
De universiteiten zelf reageren volgens Pittlik traag op de dreiging. Ze was afgelopen juni op bezoek bij de universiteit van Halle, de tweede stad van Saksen-Anhalt, waar ze een onderzoeker sprak die betrokken is bij een werkgroep over wat de universiteit kan doen om zich te beschermen tegen een AfD-regering. ‘Die zei: “ja, de urgentie is er nog niet echt, ze zijn nog niet echt wakker geworden hier aan de universiteit”. Universiteiten zijn enorm logge organisaties. Voordat er echt iets verandert, dat duurt gewoon te lang.’
Hetze
Dat terwijl de AfD academici in Saksen-Anhalt al langer lastigvalt, vertelt Pittlik. ‘De AfD doet nu al vrij veel om het academici moeilijk te maken. Een prominente bioloog en seksuoloog van de hogeschool Merseburg is al jaren slachtoffer van een hetze door AfD-politici. Hij stelt dat er niet maar twee geslachten zijn en dat bracht hem op een zwarte lijst, vertelde een onderzoeker van de universiteit Halle ons. Hij wordt daardoor ook echt bedreigd, fysiek bedreigd. De instelling kan zo iemand weinig bescherming bieden, ze hebben daar eigenlijk helemaal geen strategie voor. Dat hebben we hier aan de UvA trouwens ook gehad. Beveiliging, hoe doen we dat eigenlijk?’
Op welke manier de universiteiten zich tegen beïnvloeding van staatswege zullen verweren moet nog blijken. Bovendien ís de AfD-regering er nog niet. Pittlik: ‘De verkiezingsuitslag laat nog ruimte over voor verschillende opties. Ze hebben geen absolute meerderheid gehaald. Dus dat is nog onzeker. Maar de kans is in elk geval zo groot dat de universiteiten ervan uit moeten gaan dat het kan gebeuren. Dus dat ze zich erop voor moeten bereiden.’
