Liever geen ‘inloopspreekuur’ of ‘Midden-Oosten’: UvA komt met gids voor inclusief taalgebruik
Liever ‘West-Azië’ dan ‘Midden-Oosten’, geen ‘blinde vlek’ meer en taalniveau B1 als streven voor communicatie binnen de universiteit. Het Central Diversity Office (CDO) van de UvA komt met een praktische gids voor inclusieve communicatie: als handreiking naar medewerkers en studenten.
Twijfel je soms of je interne nieuwsbericht, vacaturetekst of e-mail naar een collega wel inclusief genoeg is? Daarvoor lanceert het Central Diversity Office (CDO) volgende week de gids Inclusieve taal in de praktijk. Die handleiding adviseert onder meer om eenvoudig Nederlands op B1-niveau als norm te nemen en ‘niet-inclusief’ taalgebruik – zoals een ‘blinde vlek’, de ‘Gouden Eeuw’ of ‘bemanning’ – te heroverwegen.
De ruim dertig pagina's tellende handreiking, die woensdag bij het Diversity Day Symposium – ter ere van tien jaar diversiteitsbeleid aan de UvA – wordt gepresenteerd, komt volgens Marjon Melissen van het CDO voort uit een groeiende behoefte vanaf de werkvloer: ‘In de drie jaar dat ik nu bij de UvA werk, heb ik best wel veel verzoeken gekregen van collega's of ik mee wilde denken over inclusief taalgebruik. Over genderneutraal taalgebruik bijvoorbeeld, of over de term “allochtoon”. Wij geven natuurlijk graag los advies, maar het is ook handig als je dan gewoon een gids hebt die je er zelf op na kan slaan.’
Geen dictaat
De gids is volgens Melissen dan ook nadrukkelijk geen dictaat: ‘Het is niet alsof we met een vingertje achter je aan gaan en zeggen: “Hé, ga dat eens even veranderen.” We willen juist dat mensen zelf de vrijheid hebben om te kunnen kiezen wat ze willen en niet wat bij ze past.’ De gids is ook nadrukkelijk bestemd voor communicatie tussen medewerkers of naar buiten toe en is ‘in de basis niet bedoeld voor wetenschappelijke teksten’.
In dat kader vindt het diversiteitsbureau het belangrijk om te benoemen wat de problemen van sommige woorden kunnen zijn. Dat gaat bijvoorbeeld om het gebruik van geslachtsgebonden woorden waar genderneutrale alternatieven voor bestaan (‘vader en moeder’ in plaats van ‘ouders’) en het voorkomen van taal waarmee groepen mensen weggezet of uitgesloten worden. Daaronder vallen ook de woorden ‘Midden-Oosten’ (‘eurocentrisch en benadrukt koloniale machtsverhoudingen’), ‘inloopspreekuur’ (‘gaat ervan uit dat iedereen te voet komt en dat iedereen kan lopen’) of de term ‘blinde vlek’. Daarover zegt de gids: ‘De meeste mensen die deze metafoor gebruiken, zijn niet blind. Daarom kan deze uitdrukking als validistisch gezien worden.’
Is dat niet overdreven? Melissen: ‘Ik ben er door drie verschillende collega's op aangesproken dat ik de term “blinde vlek” gebruikte. Als ik in plaats daarvan over een “onzichtbare vlek” spreek, is dat voor mij een kleine moeite. Maar bij dat soort woorden geldt ook: het is maar een advies. Dus gebruik deze woorden vooral als je ze wil gebruiken, maar wees je bewust van het effect dat dat misschien kan hebben. Wat ons betreft is het prima als mensen dit advies niet overnemen. We hopen vooral dat mensen er bewust over nadenken.’
AI-ondersteuning
Voor wie daar nog wat extra ondersteuning bij kan gebruiken, komt het diversiteitsbureau daarnaast met diverse AI-persona’s binnen UvA AI Chat – de AI-tool van de universiteit. Deze kunnen helpen met het versimpelen van teksten tot het eenvoudig te begrijpen B1-niveau, maar ook mogelijke gevoeligheden binnen teksten aanwijzen.
Melissen: ‘We hebben deze persona’s natuurlijk uitgebreid getest. Op een gegeven moment gaf ik de AI een stukje tekst over de fysieke toegankelijkheid van een gebouw. Daarbij stond de informatie voor mensen die de toegankelijke toegang wilden gebruiken rond hetzelfde kopje als de leveranciers. De AI zei daarover: hiermee kan je de indruk wekken dat mensen die de toegankelijke ingang nodig hebben, niet volwaardig mee mogen in de gewone ingang en dat ze maar achterom – een beetje weggestopt bij de leveranciers – moeten komen. Zo had ik er helemaal nog niet naar gekeken. Dus dat is ook tof: zelfs iemand die hier voor haar werk mee bezig is, kan nog wat leren van die AI.’
De taalgids wordt woensdag gepresenteerd bij het Diversity Day Symposium. Aanmelden voor het symposium kan hier.
